Facebook Aleminden
İnsanların yeni bağımlılığı..
4 Şubat 2004 tarihinde bir web sitesi kuruldu. Başlarda "thefacebook" olarak site ismi belirlendi, sonrasında facebook adının daha çok yakışacağı düşünülmüş olmalı ki isim revizyonuna gidildi.
Önce Harvard üniversitesi öğrencileri için kurulan lokal bir ağdı. Sonrasında Boston ve devamında da ABD'deki bütün kolej ve üniversiteler bu ağa kabul edildi.
Yetmedi, dünya üzerindeki üniversiteliler ve bazı şirketler de facebook alemine girebilmeye başladı. Ve baktılar ki böylesi daha güzel: Herkes facebook vatandaşı olabilir dendi. 2011 itibariyle dünyanın en değerli (katma değer içermeyen siteler arasında) web siteleri içine girdi.
Yakın zamana kadar desteklediği diller arasında Türkçe yoktu. Ama Türkiyedeki potansiyel bu soruna da çözüm bulunmasını sağladı. Artık Türkçe hatta Kürtçe versiyonu bile var Facebook'un..
Yalnızlık çeken insanların kendine kurduğu sanal aile oldu Facebook zamanla. Evli erkeklerin başka isimle veya gizlenmeye çalışılmış profillerle kendine sevgili bulmaya çalıştığı bir amele mekanı da oldu. Gazete sayfalarına yansıyan cinayetlerin nedeni de oldu, boşanma davalarının gerekçesi de.
Arz-talep dengesi ve sosyal mühendisliğin sınırlarını zorlayan zeka fırtınaları da esti Facebook üstünden. İnsanların hangi konulara duyarlı olduğunu farkeden zeki insanlar gruplar kurdu. Binlerce, onbinlerce insan o gruplara üye oldu. Ve bu uyanık grup kurucularının eline sağlam çalışan onbinlerce mail adresi verdiler gönüllü olarak. Çalışan 10 bin mail adresi için birkaç bin dolar ödemeye hazır ticari marka ve sitelere satıldı mail adresleri. Ve insanlara mailler yağdı reklam içerikli. Bizim saf ve temiz insanlarımız da "ya bu lüzumsuz site benim mail adresimi nereden buldu ki?" diye sordu kendi kendilerine, mail adreslerini o siteye satan grupta "paylaş" butonuna basmaya devam ederken.
Yasadışı içerikli veya kötü niyetli kişi ve toplulukların da at oynatabildiği bir site oldu aynı zamanda Facebook.
İnternetten bulduğu dekolteli güzel bayan resimlerine bir de çekici (bizim bazı şeylere aç insanlarımızı etkilemek için birebir) isim uyduran bıyıklı uyanıkların kurduğu profillere yüzlerce kişi arkadaşlık teklif etti. Ekranda gördüğü resmin ve kişinin gerçek olup olmadığını bile sorgulamadan platonik aşklar yaşadı kalbi temiz, karnı tok ama ruhu aç stajyer çapkınlarımız. Anadolu'nun ücra bir köşesinde, işinde, gücünde olan aklı başında geçinen insanlar rüyalarında "sarı saçlı ve manken gibi" Facebook arkadaşlarını gördü. İşini gücünü bırakıp zamanlı zamansız bilgisayar başında o profille iki satır yazışmayı bekledi. (Ona iki satır yazdı diye çocuk gibi mutlu olduğu kişinin aslında kendisi gibi bıyıklı olduğunu ve kendinden tek farkının onun zaafını çözecek kadar zeki olmaktan ibaret olduğunu anlayana kadar sürdü bu "aldanış". Ve hatta maddi manevi "fikirsizliklerini" anlayamadı bile çoğu zaman.)
Terör örgütü sempatizanlarının da kapalı devre olabildiği bir tür örgüt evi de oldu facebook aynı zamanda. Genç insanlar birkaç yaldızlı cümleyle motive edildi, "gaza geldi". Kimisi polise molotof attı, kimi korsan gösteride cam-çerçeve taşladı. Asıl organizatörler ise bilgisayar başında yeni kurbanlarıyla sohbet etmekteydi o anlarda..
Güzel şeyler de yaşandı elbet Facebookta. İnsanlar yıllardır görüşmedikleri eski arkadaşlarına rastladı. Dünyanın öbür ucundaki akrabalarına kavuştu. Hatimler indirildi. Güzel şarkılar, şiirler paylaşıldı.
Facebook eklentisi oyunlarda yeni dostluklar kuruldu. Farmville oyununda yan tarafınızdaki komşu Fransız olabildi mesela. Ve gecenin üçünde salatalık toplamak için uyandı insanlar. İki gün internete giremeyince bunalıma girdiler sanal bahçelerindeki sebzeler kurudu diye.
Mafia Wars oynadılar. Hayatta eline sapan bile almamış insanlar bir tabura yetecek kadar silaha sahip oldu. Arkadaşlarına hava attı akşam, "az önce Brezilyalıyla fight yaptık, yendim, 300 dolar kazandım, 100 exp. de bana yazdı." diye..
Veya Zynga Poker oynamayı öğrendi insanlar. Sadece filmlerde gördüğü oyunu oynayabildiğini, hem de dünyanın öbür ucundaki insanlarla aynı masada oturup, onları yenebildiğini gördü, mutlu oldu. Yenildi, bütün parasını sanal oyun masasında kaybetti, bunalıma girdi.
Ya da Camelot kralı oldu vatandaş Ahmet efendi. Kapitalizm oynadı, dolar milyoneri olduğunu gördü ekranda. Hayvanlarını besledi, balıklarına yem verdi.
Kısacası kendini olduğundan farklı hissedebilme fırsatı yaşadı pek çok defa. Alkole karşıyken farkında olmadan sarhoşluğa abone oldu. Uyuşturucuya düşmanken adı konumamış ve ciddiye alınmamış müptelalıkların baş aktörü oldu.
İnsan psikolojisini çözmek ve kişilik analizi yapmak için de birebirdi Facebook. Profil resimlerine göre kişilik analizi yapmak çocuk oyuncağı oldu..
Profiline çocukluk fotoğraflarını ekledi o günleri özleyenler. Sırf o günleri yadetmek için tavan arasından fotoğraf albümleri çıkarıldı. Aradan 30 yıl geçse de anıların canlı kaldığını farketti, güzel şeyler hissetti.
Özellikle Türkiyeden birçok insan evlilik fotoğrafını profil resmi yaptı. Gerçek hayatta çorbanın tuzu yüzünden 3. dünya savaşı çıkardığı eşine sevgiyle sarıldı o fotoğraflarda. Dosta düşmana karşı "tüh tüh, kırkbir kere maşallah" dedirtmek için.
Eşiyle düğün fotoğraflarını profil resmi yapanlara yakın bir çoğunluk ta çocuklarının resimlerini değerlendirdi. Listemden çocuklarının resmini profil resmi yapan veya albümünde paylaşanları daha sıcak bulurum. Her defasında da alışkanlıktan mütevellit, en samimisinden bir "Maşallah" kelimesini gönderirim. Siz de öyle yapın bence..
Bir de "kötü kedi"ler var elbette. Bilinçaltında bastırılmış çapkınlık duygusu olanlar; profiline evli olduğunu yazmayanlar.. Neden? "Belki Facebook'tan birilerini düşürürüm!" diye. Bu modeller de en yakışıklı veya en zengin gösteren resimlerini profil resmi yaparlar genelde. Veya kendi resmi(veya aile resmi) yerine börtü böcek, günbatımı resimleri koyarlar. Bazıları kendi çapında hedeflerine de ulaşır belki. Ama bazıları ellerine-gözlerine bulaştırırlar. Böylece Yalancıbook'ta olur Facebook.
Gerçek hayatta el arabası olmayanlar 500SEL Mercedesler, BMW X5'ler koydu profil resmine. Telli Baba'ya çaput bağlarcasına bir umutla. Ve kendini olduğundan farklı gösterebilmenin kolaylığına sığınıp.
"İnsan kısım kısım hey hey yer damar damar" der eski bir türkü. Facebook'ta sanki bu türküyü doğrulamak için kurulmuş bir site sanki. Artık işverenler iş görüşmesine gelen adaylardan önce Facebook adresi ister olmuş bazı yerlerde. Veya kız babaları damat adayları hakkında ön istihbaratı Facebook üzerinde yapar hale gelmiş.
Özetle Facebook ilginç bir dünya, başka bir alem. Onu ilginçleştiren de kodları değil bizleriz aslında.. Bir dahaki güncellemede Facebook dosyamız devam edecek. Hatta Twitter mevzusunda da kalem oynatabiliriz. Ve kesmezse StumbleUpon vb. kardeşlerine de üçbeş satır yazarız belki..Paylas
